Onderzoeksjournalistiek staat traditioneel niet in hoog aanzien in dit landje. Journalisten vinden het veel belangrijker erbij te horen, lekker mee te zuipen in Nieuwspoort of anderszins tegen de macht en de poen aan te schurken. Je kunt natuurlijk ook leuke stukkies tikken of theatervoorstellingen bespreken. Of uitleggen hoe je een kreeft moet koken. Wie probeert eens wat te ontrafelen, ook al strijkt hij daarmee de machthebbers tegen de haren in, wordt al snel neergezet – bij voorkeur door zijn eigen collega’s – als complotdenker.

Laat ik voorop stellen dat ik niet in complotten geloof. Een complot is, in mijn definitie, een stel figuren dat samenzweerdering een ingenieus plan bedenkt dat via tal van schijven en personen tot uitvoering moet worden gebracht en dat nimmer te herleiden valt naar de complotteurs. Met als doel hun belangen te behartigen. Maar daarvoor is de mens veel te dom, te lui, te slordig, en gaat het in het leven nu eenmaal nooit zoals voorzien. Complotten zijn tot mislukken gedoemd. Ze zullen ongetwijfeld wel eens worden bedacht, maar de kans dat ze ten uitvoer kunnen worden gebracht, lijkt mij grenzend aan nul. De film 0605 behelsde een complottheorie (scenarioschrijver Thomas Ross heeft er zo ongeveer zijn professie van gemaakt) en JFK van Oliver Stone eveneens (filmisch gezien briljant, dat weer wel).
Ook werd ik enige dagen terug gebeld door iemand die de moord op Theo had “opgelost”. Toen hij begon over de JSF, wist ik wel weer genoeg. Een andere “goed ingevoerde bron” mailde mij dat hij “nieuwe relevante informatie” had. Hij had slechts twee uur nodig om het allemaal uit te leggen en wilde daarbij een video-presentatie geven. Nu sta ik op zich overal voor open, maar toen ik hem vroeg wat dan precies zijn nieuwe informatie was, kwam hij met een levensomvattende theorie aanzetten en meldde en passant dat “Al Qaida” niet bestaat. Dit was een verzinsel, stelde hij, vermoedelijk van Bush. Had hij gezien in een BBC-serie. Tuurlijk…
Nee, ik beschouw dergelijke goedbedoelende complotdenkers als rijp voor de open inrichting en prijs ons rijk dat wij het internet hebben.
Waar ik wel in geloof is dat mensen fouten maken, en die fouten willen verdoezelen, en ook dat er belangen zijn, die op verrassende wijze bij elkaar kunnen samenkomen.

In ieder geval: de documentaire Prettig weekend, ondanks alles, die ik samen met Katja Schuurman maakte, heeft niets met een complot te maken. Laat ik nog eens recapituleren voor de slechte verstaander wat de kern van de docu was. Ten eerste: de AIVD moet hebben geweten dat Mohammed B. een sleutelfiguur was in het Hofstadnetwerk – het bewijs daarvoor was overdonderend, de AIVD zat bovenop de groep en wist die ook vrij snel na de moord vrijwel in zijn geheel op te rollen. De AIVD – en in commissie Remkes en Donner – loog dus toen zij beweerde dat B. een randfiguur was en er geen aanwijzingen waren dat hij intensief gevolgd had moeten worden. Er moest iets anders aan de hand zijn, wisten we. Vermoedelijk was B., juist omdat hij een spilfiguur was, zo lang mogelijk “in het veld gehouden”, zoals dat heet, om zo zicht te houden op de rest van de bende. Zo werkten inlichtigendiensten nu eenmaal. Dat kat-muis-spel kon uit de hand zijn gelopen. En die blunder moest worden gemaskeerd.
Omdat B. zo opzichtig de hand boven het hoofd werd gehouden, was het ook niet onmogelijk dat er in het verleden wellicht een intensievere relatie tussen de AIVD en de moordenaar van Fortuyn was geweest. Een ex-BVD’er meldde ons dat B. “de ideale informant” zou zijn geweest, vanwege zijn contacten met Marokkaanse probleemjongeren enerzijds en de lokale welzijnswerkers en politici anderzijds, en de advocaat van Zakaria T. openbaarde dat “vrijwel alle leden van de Hofstadgroep” door de AIVD waren benaderd, en dat het “veel zou verklaren” als B. informant was geweest.
Verder bleek uit de documentaire dat er veel serieuze bedreigingen aan het adres van Van Gogh waren geuit, maar de diverse overheidsdiensten hier niets mee hadden gedaan, behalve een nogal sukkelige beveiliging (“Verscherpt Rijdend Toezicht”) in de twee dagen rond de uitzending van Submission.
Maar voor dit genuanceerde verhaal hadden de ouwe journalisten in de Pels die dinsdagavond natuurlijk geen belangstelling. Ik was een complotdenker en daarmee uit, joho en een vat vol rum!
De heertjes waren zo opvallend eensgezind dat ik even aan een samenzwering begon te denken…