Juryrechtspraak!
Waarom vinden er relatief veel rechterlijke dwalingen plaats? Zijn onze rechters (juristen) te dom, zoals wetenschapsjournalist Simon Rozendaal van Elsevier veronderstelt? Ontbeert het hen aan wetenschapskennis? Schort het aan de opleiding? Komt het door de werkdruk?
Nee, ik denk dat twee andere factoren een rol spelen. Factoren die samenhangen met het typisch Nederlandse systeem.
Rechters zijn professionals. Dat klinkt goed, maar heeft in de praktijk nadelen. Rechters zien de godganse dag criminelen voor zich in het verdachtenbankje. Het schuim der aarde. Die liegen, bedriegen, proberen zich beter voor te doen dan ze zijn. En de volgende maand staat zo’n kruimeldief, vandaal, inbreker of junk weer voor zijn neus. De Nederlandse rechter is eenvoudigweg murw gebeukt. Hij denkt: daar heb je er weer een. Een verdachte moet wel van goeden huize komen wil hij zo’n rechter nog van zijn onschuld kunnen overtuigen.
Dit in tegenstelling tot de jury’s in het Amerikaanse stelsel. Daar wordt de leden vantevoren goed ingepeperd: u mag slechts veroordelen als u de verdachte schuldig acht beyond reasonable doubt. Ja, de verdachte is presumed innocent. Let u daar wel op, jury! Je ziet de juryleden – gewone mensen, zoals u en ik – al zweten. Dit is het belangrijkste moment uit hun leven! Een oordeel vellen over (misschien wel) leven en dood. Zij zullen wel honderd keer twijfelen of ze iemand naar de bajes sturen of niet. Zo’n beslissing neem je niet lichtvaardig.
Kortom: waar de Nederlandse rechter overtuigd moet worden dat iemand het niet gedaan heeft, moet de Amerikaanse jury overtuigd worden dat iemand het wel gedaan heeft. Zoals het hoort.
De Nederlandse rechter behoort organisatorisch dan ook nog eens tot dezelfde club als de officier van justitie. Vastgelegd in de Wet op de Rechterlijke Organisatie. Vraag het een crimineel (of gewoon iemand die wel eens in het verdachtenbankje heeft gezeten): alleen al de opstelling van rechter(s) en officier van justitie in de rechtszaal wekt de indruk dat die eendrachtig samenwerken aan hetzelfde doel: jou veroordelen.
Zittende en staande magistraten maken deel uit van dezelfde kaste. Ze hebben dezelfde opleiding genoten. Gevolg: een (professionele) rechter heeft er gewoon eerder fiducie in dat zijn kastegenoot, de officier, de waarheid spreekt dan de verdachte. Gewone burgers hebben daar geen last van. En daarom pleit ik voor juryrechtspraak.
Ik vind dit een goede analyse van het probleem van rechterlijke dwalingen, omdat het uiteindelijk de rechter is die de knoop doorhakt in Nederland, en niet het O.M. of de advocaat van de verdachte.
Een waarheid als een koe, maar wie graag scheldt op het O.M. als boosdoener in omstreden rechtszaken dient goed te beseffen dat de rechter levens kan maken of breken, met hulp van domme krachten zoals parketwachters zoals die zich lieten gelden bij het fysiek overmeesteren van Ernest Louwes op 09-02-2004.
Indien de rechter niet langer te vertrouwen is als volledig neutraal t.o.v. verdachten omdat zij in hun oordeel te zeer leunen op wat het O.M. hun aandraagt, dan is het te verklaren waarom het fenomeen rechterlijke dwaling überhaupt voorkomt.
Een andere grote oorzaak van het voorkomen van rechterlijke dwalingen is dat blijkbaar teveel burgers van dit land een criminele carrière verkiezen boven een eerlijke broodwinning waardoor er zoveel rechtszaken voorkomen waardoor rechters weinig tijd hebben om zich echt goed te verdiepen in een zaak en om te komen tot een eigen persoonlijke afweging en zich dus verlaten op wat het O.M. hun aandraagt (en dat is in veel gevallen ook juist), maar in die gevallen waar het niet zo duidelijk is of de verdachte werkelijk schuldig is en waarin het een extra inspanning van de rechter vereist om te komen tot een evenwichtig oordeel is de verleiding groot om het ‘goed doortimmerde’ werk van de Officier van Justitie over te nemen bij het nemen van de beslissing of iemand al dan niet schuldig is om de simpele reden dat er meer rechtszaken op de agenda staan en omdat men snel tot een conclusie wil komen, en omdat er inderdaad een band is tussen rechters en de mensen van het O.M.
In zo’n systeem kun je maar beter niet als onschuldige voor de rechter komen indien het O.M. het ‘zeer aannemelijk heeft gemaakt’ dat jij toch echt de dader bent in bijvoorbeeld een moordzaak zoals de Deventer moordzaak of de Bolhaar-zaak (Louis Hagemann).
Een zekere vorm van (leken) juryrechtspraak waarbij een jury na het nemen van de beslissing van de rechter kan komen tot een bindende definitieve uitspraak die zou kunnen afwijken van wat de professionele rechter had besloten, zou geen slecht idee zijn bij zaken waarbij je van tevoren kan bedenken dat het komen tot een oordeel geen gemakkelijke opgave is, maar om voor alle rechtszaken een jury op te trommelen lijkt me een te drastische stap.
Om te beginnen is het wellicht een goed idee om juryrechtspraak als eerste uitsluitend toe te passen op moordzaken, omdat het nogal wat is om te horen uit de mond van een rechter dat je één of meerdere mensen zou hebben vermoord, terwijl jij weet dat dat niet zo is, en er geen jury is die mogelijk tot een ander oordeel komt dan de rechter op basis van onafhankelijk t.o.v. het O.M. en de rechter en een sterk pleidooi van de advocaat van de verdachte.