Over de politiek wordt wel gezegd dat sprake is van een ‘excuuscultuur’. Politici (of beter gezegd: hun ambtenaren) maken fouten, de verantwoordelijke minister zegt ‘oeps, sorry’, en daar blijft het bij. Terwijl de oppositie eist dat er koppen rollen.
Maar veel erger is het als er helemáál geen excuses worden gemaakt. Dat nu is de cultuur bij het Openbaar Ministerie en aanverwante organisaties, zoals het Nederlands Forensich Instituut (NFI).

Een paar dagen geleden bracht Nova een item over de zaak van Denise Schouten, een 21-jarige Tilburgse die na een avondje stappen tijdens de kerst van 1999 ziek thuis kwam, nadat ze een ‘muf’ drankje had gedronken, en korte tijd later overleed. Nova is lang niet de eerste die over de zaak bericht. Zo wijdden John van den Heuvel en Bert Huisjes in het boek Doden liegen niet er ook een mooi hoofdstuk aan.

Heel in het kort: de moeder van Denise heeft ernstige twijfels over de diagnose die is gesteld (Denise zou een natuurlijke dood zijn gestorven) en eist een second opinion. Maar het NFI blijkt alles van haar dochter te hebben vernietigd – op het hart na. Als na veel aandringen het hart wordt opgestuurd voor onderzoek, komt er een verbluffende uitslag: Denises kransslagaders zijn alle dichtgeslibd. Onmogelijk, denkt de moeder. En dan blijkt het niet Denises hart te zijn, maar die van een onbekende man. Ook later wordt miskleun op miskleun gestapeld. Zo worden lijkdelen opgestuurd, die al evenmin van Denise afkomstig zijn, hetgeen uit Belgisch onderzoek naar voren komt.

Het NFI heeft zich in alle mogelijke bochten gewrongen de fouten in deze zaak te verdoezelen. Tot aan het (laten) liegen van overheidsfuntionarissen toe. Daarbij heeft men de familie Schouten buitengewoon schofterig behandeld. Zelfs is Justitie, zo bleek uit de uitzending van Nova, zo ver gegaan om een poging tot afkoping te doen, op voorwaarde dat Denises moeder voortaan haar mond houdt en de zaak in de doofpot kan worden gestopt. De advocaat van de familie Schouten heeft inmiddels aangifte gedaan van valsheid in geschrifte.

Het is typerend voor het OM: het onvermogen fouten toe te geven. Sterker: als men ontdekt dat er fouten zijn gemaakt, zet men er nog een tandje bij om tegen beter weten in de zaak tot een voor Justitie voorspoedig einde te brengen. De Schiedammer Parkmoord is een aansprekend voorbeeld. De zaak Ina Post. En misschien ook wel de Deventer moordzaak.
Waarom doet Justitie toch zo spastisch? Heeft dat met geld te maken? Tja, als blijkt dat er cruciale fouten zijn gemaakt, kan dat eventueel leiden tot schadevergoeding. Maar door de ene fout met de andere leugen te verbloemen, zullen de claims er uiteindelijk alleen maar forser op worden. De waarheid komt toch wel een keer aan het licht.

Is het OM dan bang dat het erkennen van fouten leidt tot verminderd gezag? Dat niemand dan nog enig vertrouwen koestert in de ambtenaren? Ik denk dat die vrees onterecht is. De meeste Nederlanders zijn nuchter genoeg om zich te realiseren dat ook bij Justitie gewoon mensen werken, en mensen maken nu eenmaal fouten. Het tegen beter weten in vasthouden aan het eigen gelijk leidt er toe dat uit de gemaakte fouten geen lering wordt getrokken voor de toekomst. En dat zal op den duur het gezag van Justitie pas écht aantasten.

De moeder van Denise zou zich niet al die jaren in de zaak hebben vastgebeten, als iemand bij het OM of het NFI nu eens gewoon het lef had gehad dat ene woordje uit te spreken: sorry.