In het verder tamelijk slaapverwekkende Zomergasten (god, wat een heimwee heb ik naar de eerste jaren van dat programma toen er nog fragmenten van meer dan enkele minuten te zien waren) werd zondag een stukje getoond uit de documentaire 10e chambre, instants d’audiences. Een fantastische documentaire over de openbare hoorzittingen van – zeg maar – de Parijse politierechter.

De zaak die bij Zomergasten te zien was, stond mij nog haarscherp voor de geest. De verdachte was een goed opgeleide dertiger, een socioloog die met een mes in de metro was aangehouden bij een standaardcontrole. De man probeerde voor een pinnige vrouwelijke rechter (zie foto) uit te leggen dat het mes geen wapen was in de zin van de wet, en dat het in de regio waar hij opgroeide gebruikelijk was dergelijke messen bij zich te dragen voor het snijden van touw, een stuk worst, enzovoorts. De man voerde zelf zijn verdediging. De rechter kon haar irritatie over de eigenwijsheid van deze verdachte, die opmerkelijk rustig zijn betoog bleef houden, niet bedwingen, kapittelde hem voortdurend of staarde met gevoel voor dramatiek naar het plafond.

Wat zo opvallend was aan deze zaak – en waarom die me nog zo goed bijstond – was dat diezelfde rechter de hele dag met de grootst mogelijke invoelendheid alle andere verdachten had aangehoord. Het ging om het gebruikelijke tuig – overigens allen van allochtone afkomst – dat wat had verkracht, gedeald of met een wapen had staan zwaaien. Vrijwel allen hadden ze hun daad bekend en hun diepste, diepste spijt betuigd. De arme drommels zouden het noooit meer doen.

Alleen deze ogenschijnlijk keurige blanke mijnheer kreeg de wind van voren. Waarom? Omdat de rechter haast had, het niet kon verkroppen dat hij iets juridisch te berde bracht (haar terrein!) en – nog erger – geen schuld bekende. Het was in feite een omgekeerde vorm van klassejustitie.

Zou het er in Nederland zoveel anders aan toegaan? Ben je mal. Een politierechter wordt geacht veertig à vijftig zaken op een zittingsdagje er doorheen te jassen. Wie niet bekent, en dan ook nog eens zijn eigen verdediging voert, houdt de zaak maar op. De rechtbank als goed geoliede veroordelingsmachine – we zijn wel erg ver afgedreven van de oorspronkelijke bedoeling van de wetgever.