Afgezien van De Deventer Moordzaak had ik over (georganiseerde) misdaad weinig geschreven in de jaren dat ik bijvoorbeeld bij HP/De Tijd werkte. Wel had ik onderzoek gedaan naar de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, maar dat is toch andere koek. Om de zaken niet halfslachtig aan te pakken, heb ik in die anderhalf jaar een groot aantal true crime-boeken gelezen. Minimaal vijfenveertig. Ik moet zeggen dat het niveau mij zeer is meegevallen. Het genre neemt de laatste jaren alleen maar in belang toe. Het lezen van misdaadliteratuur was niet alleen aangenaam tijdverdrijf, maar ook noodzakelijk, want het zal de buitenstaander verbazen hoe vaak (oude) namen uit de penoze weer in allerlei (nieuwe) dwarsverbanden opduiken. Of anders hun kinderen wel! Het vak van misdaadjournalist kun je eigenlijk niet zonder enige historische kennis beoefenen.

Aangezien de blaadjes van de bomen zijn gevallen, we weer een jaartje ouder zijn geworden, het misdaadjaar 2007 is afgesloten en het de tijd is van lijstjes, presenteer ik “Stans True Crime Top 10 Aller Tijden.” Daarbij heb ik twee criteria gehanteerd: leesbaarheid en relevantie. Zo viel bijvoorbeeld Extreem vluchtgevaarlijk van Johan van den Dongen af (over de gevaarlijke Ierse meesterontsnapper Brendan Quinn). Heel leesbaar, maar minder belangrijk. De Endstra-tapes (Bart Middelburg/Paul Vugts) viel om precies de omgekeerde reden buiten de boot: zeer relevant, maar nauwelijks een (lees)boek te noemen.

Alleen Nederlandstalige werken dongen mee naar deze prestigieuze (ahem) titel. Eveneens buiten medededinging waren wetenschappelijk getinte boeken. Anders had ik zeker wel Dubieuze zaken van de hooggeleerde heren Crombag, Wagenaar en Van Koppen aan de lijst toegevoegd. Hetzelfde geldt voor boeken die weliswaar een misdadig kantje hebben, maar toch niet binnen het genre vallen, zoals het magistrale De broncode van Eric Smit.

Net niet in de Top 10 kwamen Bom in de Laurierstraat (H.J. Korterink), deals met justitie en de criminele carrière van Mink K. (beide Marian Husken), De jacht op Desi Bouterse (John van den Heuvel), De man die onzichtbaar wilde blijven – de jacht op meesterwitwasser Robert Jan Doorn (Arnoud Groot/Jan Libbenga) en uit de dossiers van commissaris Toorenaar (Peter R. de Vries). We moeten in deze gevallen volstaan met eervolle vermeldingen.

True Crime Aller Tijden – Nr 10 (donderdag 27 december). Op plaats 10 is geëindigd: Drugsbaron in spijkerbroek. Auteur: Steve Brown (m.m.v. Peter Stuivenberg). Uitgeverij: Elmar.

Af en toe gaat het stoere jongensproza wat irriteren, maar niet eerder werd de rafelrand van de georganiseerde misdaad door een insider zo treffend en bij tijd en wijle humoristisch beschreven. Van zijn jeugd in de Amsterdamse Pijp, via de Happy Family tot aan de (gelukte) moordaanslag op Tony Hijzelendoorn en de (mislukte) aanslag op Steve Browns eigen leven. Wat men noemt: hard boiled.

True Crime Aller Tijden – Nr 9 (vrijdag 28 december). Op plaats 9 is geëindigd: Onder dwang. Auteurs: Humphrey Ludwig & Rick Blom. Uitgeverij: L.J. Veen.

Journalist Rick Blom en de jarenlang terbeschikkinggestelde Humphrey Ludwig (pseudoniem) schetsen een uniek, onthutsend en indringend beeld van de dagelijke praktijk in een TBS-kliniek. In het boek passeert ook medegedetineerde Ferdi E., de moordenaar van Gerrit Jan Heijn, de revu – vermoedelijk de enige gevangene die ooit bewust aanstuurde op TBS. Maar het zijn vooral de therapeuten en hun onverteerbare jargon die onder uit de zak krijgen. Mooiste woord: Bewegings Agogisch Werk. Dat betekent sport. Conclusie: als je al niet gek was, word je het wel in een TBS-inrichting!

True Crime Aller Tijden – Nr 8 (zaterdag 29 december). Op plaats 8 is geëindigd: De jacht op de erven Bruinsma. Auteur: Bas van Hout. Uitgeverij: PS Amsterdam.

Ongetwijfeld het meest omstreden boek uit deze top 10. Bas van Hout, toch altijd al omgeven door intriges, gaat op zoek naar de IRT-miljoenen en concludeert dat de Delta-top een fictie van justitie was. Volgens zijn tegenstanders (Bart Middelburg) een poging Etienne Urka uit de wind te houden. Hoe dit ook zij, het boek is vlot geschreven en blijft uniek doordat een aantal kopstukken uit de onderwereld aan het woord komt. In het proces tegen Mink Kok bovendien actueel gebleken vanwege het relaas van ‘waarheidsvinder’ Fred Teeven. Over deze intrigerende episode uit de vaderlandse misdaadgeschiedenis lijkt – de vele boeken ten spijt – nog steeds het laatste woord niet geschreven.

True Crime Aller Tijden – Nr 7 (zondag 30 december). Op plaats 7 is geëindigd: De Godmother. Auteur: Bart Middelburg. Uitgeverij: Contact.

Bart Middelburg, godfather van het true crime-genre, schetst de criminele loopbaan van Thea Moear, medeoprichter van de Bruinsma-groep. Dat gebeurt voornamelijk via vraaggesprekken met de godmother herself die wil benadrukken dat de drugshandel toch vooral een puur zakelijke aangelegenheid is. En passant biecht Moear wel een aantal moorden op dat door de groep is gepleegd. Binnenkort verschijnt een nieuw boek over (of moet je zeggen: door) Moear waardoor je je onderhand afvraagt wat haar beweegreden zijn zo de publiciteit te zoeken. Met name vanwege zijn gedetailleerdheid is De Godmother voortreffelijke true crime.

True Crime Aller Tijden – Nr 6 (maandag 31 december). Op plaats 6 is geëindigd: Advocaten. Auteur: Marian Husken. Uitgeverij: M.

Misschien geldt voor Marian Husken wel een beetje wat ook voor veel kunstenaars geldt: zij hebben maar één echt thema. Of het nu gaat om Mink Kok of Charles Zwolsman, bij Husken draait het altijd weer om bijzondere (dubieuze) opsporingsmethoden, om informanten en infiltranten, om doorleveringstrajecten. Dit vind ik – wellicht verrassend voor sommigen – haar beste werk. Niet alleen biedt het een fraaie blik achter de schermen van zo’n beetje alle advocatenkantoren die er ook heden ten dage nog toe doen in het strafrecht, tevens komt een groot aantal juridische affaires (en dus de van haar haar bekende thematiek) aan bod. Geen boek (431 pagina’s) dat je in een avond van cover tot cover leest. Eerder een standaardwerk dat ik zelf in elk geval geregeld raadpleeg. Deze mooie zesde plek is ook een blijk van waardering voor haar hele indrukwekkende oeuvre.

True Crime Aller Tijden – Nr 5 (dinsdag 1 januari). Op plaats 5 is geëindigd: Onderwereld-p.r. Auteur: Bart Middelburg. Uitgeverij: L.J. Veen.

Nee, met zo’n boek maak je je niet populair bij je collega-misdaadverslaggevers. Alleen al het vermelden van deze titel in de top 10 is ronduit riskant voor de loopbaan, lieve lezertjes. Een ´abject en infaam´ werk, zou ik haast zeggen. Maar toch… Hoe de misdaad de media manipuleert – zoals de ondertitel luidt – is belangwekkende kost. Bekende journalistieke namen die over de hekel worden gehaald: Bas van Hout (zie nr. 8: De jacht op de erven Bruinsma), Peter R. de Vries en Bert Voskuil. In zijn boeken onderscheidt Middelburg zich altijd weer in positieve zin door zijn analytische vermogen en kennis van de (ook buitenlandse) misdaadgeschiedenis. Zo ook in dit geval. Rooie oortjes.

True Crime Aller Tijden – Nr 4 (woensdag 2 januari). Op plaats 4 is geëindigd: Anatomie van een seriemoordenaar. Auteur: Sytze van der Zee. Uitgeverij: De Bezige Bij.

Als slechts relevantie het criterium was geweest, zou deze titel misschien niet zo hoog zijn geëindigd. Nu ja.. wat heet niet relevant. We hebben het hier wel over het Beest van Harkstede dat minstens vijf vrouwelijke slachtoffers op zijn geweten heeft. En wat is dit boek goed geschreven! Dit is geen lectuur, dit is literatuur. Met een grote L. Aan de hand van talloze gevangenisbezoeken (en onderzoek op de PD’s) probeert de oud-hoofdredacteur van Het Parool door te dringen tot de kern, tot de ziel van de beruchte seriemoordenaar Willem van Eijk. Tevergeefs. Misschien was er dus geen kern, geen ziel. Meesterwerk.

True Crime Aller Tijden – Nr 3 (donderdag 3 januari). Op plaats 3 is geëindigd: Stille Willem. Auteur: Harry Lensink. Uitgeverij: Balans.

Op beide criteria (leesbaarheid en relevantie) scoort dit boek zeer hoog. Als sinds zijn Quote-tijd jaagt Lensink op Willem Endstra en die jarenlange research (daarna voor Revu en Vrij Nederland) heeft vruchten afgeworpen. Verplichte kost voor iedereen die wil weten hoe onder- en bovenwereld in één persoon perfect samenvielen. Stijlvol geschreven. In casa De Jong kijken we dan ook uit naar het volgende boek van de VN/-misdaadverslaggever.

True Crime Aller Tijden – Nr 2 (zaterdag 5 januari). Op plaats 2 is geëindigd: De ontvoering van Alfred Heineken. Auteur: Peter R. de Vries. Uitgeverij: Fontein.

U ziet: persoonlijke sympathieën of antipathieën spelen bij uw recensent geen enkele rol! Door de ogen van Cor van Hout reconstrueert De Vries en detail en met verve één van de nog altijd meest aansprekende misdrijven uit de vaderlandse geschiedenis. Critici mogen stellen dat De Vries met dit boek de criminaliteit (en de criminelen) heeft geromantiseerd, maar je moet wel een enorme kniesoor zijn om daarover te vallen. Ja, dit is inderdaad een Spannend Jongensboek. Terechte bestseller.

Tatatataaa! Op nr. 1 is geëindigd: De Dominee.
Auteur: Bart Middelburg. Uitgeverij: L.J. Veen.

Hoe kon het ook anders, dit relaas over de opkomst en ondergang van ’s lands grootste crimineel. Niet eens het best geschreven boek van Middelburg, maar vanwege het ‘algemeen maatschappelijk belang’ toch de onverbiddellijke numero uno. Bij herlezing blijkt weer hoe slap de verfilming uit 2004 was. Nu het true crime-genre in Nederland volwassen is geworden (en soms tot grote hoogten rijkt) wordt het tijd dat onze cineasten ook eens wat beter hun best gaan doen. Enfin, Bart Middelburg kan de Vergulde Glock bij mij komen ophalen.

Nog een keer de volledige True Crime top 10 Aller Tijden:

1. De Dominee. Auteur: Bart Middelburg.
2. De ontvoering van Alfred Heineken. Auteur: Peter R. de Vries.
3. Stille Willem. Auteur: Harry Lensink
4. Anatomie van een seriemoordenaar. Auteur: Sytze van der Zee.
5. Onderwereld-p.r. Auteur: Bart Middelburg.
6. Advocaten. Auteur: Marian Husken.
7. De Godmother. Auteur: Bart Middelburg.
8. De jacht op de erven Bruinsma. Auteur: Bas van Hout
9. Onder dwang. Auteurs: Humphrey Ludwig & Rick Blom.
10. Drugsbaron in spijkerbroek. Auteur: Steve Brown (m.m.v. Peter Stuivenberg)