Corruptie, De Kroes & hare majesteit
Hoogst zelden komt in Nederland corruptie binnen de magistratuur aan het licht. Maandag moet de advocaat-generaal van het Arnhemse gerechtshof, Jan Koers, zich voor de rechter verantwoorden voor het aannemen van smeergelden, oplichting en valsheid in geschrifte. Een smeuige rechtszaak ligt in het verschiet, want Koers was notabene zelf ooit fraudeofficier. De finesses van de zaak zijn mij op dit moment niet bekend, maar de gedachten gaan onverbiddelijk uit naar dat andere geval van magistratelijke corruptie, de affaire-Eddy de Kroes. Vleestycoon en vastgoedhandelaar Eddy de Kroes had, zo onthulde Quote enkele jaren geleden, een vrijbrief van justitie op zak waardoor hij een in 1987 opgelegde gevangenisstraf van 2 jaar wegens fraude niet hoefde te ondergaan. Een schandaal van potentieel ongekende omvang dat echter effectief werd gedownplayed door het OM. Met dank ook aan de nogal slappe media die – De Telegraaf uitgezonderd – het kennelijk allemaal wel best vonden zo…
De vrijbrief voor De Kroes was getekend door officier van justitie Hans Vos, maar de verantwoordelijke man erachter was volgens berichtgeving in De Telegraaf hoofdofficier Hans Holthuis, later ook bekend geworden omdat zijn naam voorkwam in een pedofilieonderzoek. Maar dit terzijde… Er vonden nog wel getuigenverhoren plaats, meen ik mij te herinneren, maar de affaire-De Kroes liep – geheel in lijn met de Nederlandse traditie van pappen, nathouden en toedekken – met een sisser af. Tot strafrechtelijke vervolging van een officier heeft het in geval niet geleid. En Eddy de Kroes hoefde zijn straf niet alsnog uit te zitten.
Een intrigerend aspect van deze affaire is tot nog toe onderbelicht gebleven. Het betreft de rol van het koningshuis. Voordat De Kroes zijn briefje van Vos mocht ontvangen dat hij ‘niet doorhoefde naar de gevangenis’ had het hare majesteit namelijk behaagd om de frauderende vleesmagnaat een strafvermindering te geven. Ofwel: een gedeelde gratieverlening. Hoogst opmerkelijk, want aan welke uitzonderlijke omstandigheid had De Kroes dit te danken? Had hij zoveel betekend voor het vaderland dat Beatrix hem hoogstpersoonlijk wilde ontzien? Neuh, dat kan het niet zijn geweest. Eddy was ongetwijfeld een leuke vent, zij het met licht-criminele inslag, maar een redder des vaderlands konden we hem niet bepaald noemen. Was Eddy dan wellicht niet gezond van lijf en leden of verminderd toerekeningsvatbaar? Neuh, ook dat kan niet het geval zijn geweest, Eddy moest af en toe ontslakken in een kuuroord, maar was (en is) verder alive and kicking, heb ik mij laten vertellen. Het was ook niet een speciaal jaar voor gratieverleningen, zoals wel bij een troonsbestijging gebeurt.
Volgens kwade tongen hebben invloedrijke krachten een rol gespeeld in de opmerkelijke amnestie van Eddy. De raad van commissarissen van De Kroes’ bedrijf De Vleeschmeesters bestond in die tijd uit de finefleur van ondernemend en bestuurlijk Nederland, zoals V&D-kanon Anton Dreesmann en oud-premier Barend Biesheuvel. Zij zouden hun invloed hebben aangewend bij de minister van justitie, die over gratieverzoeken adviseert, en de koningin. Inderdaad, het is een verhaal naar verluidt, zeker weten we het niet. De commissarissen hebben allen het tijdelijke voor het eeuwige verwisseld, navragen bij hen kunnen we het niet meer.
Een poging om de gratieverlening door de kroon te WOB-ben heb ik vroegtijdig gestaakt, na advies van expert Roger Vleugels die mij verzekerde dat het een zinloze exercitie zou zijn omdat het raakt aan de bevoegdheid van het kabinet der koningin. Wat zich daar afspeelt, blijft voor eeuwig onder de pet.
Waarom Beatrix handelde zoals ze deed is derhalve een vraag waarop het antwoord vermoedelijk altijd in nevelen gehuld zal blijven. Wel is duidelijk dat onze koningin net als haar moeder Nederlandse gedetineerden een warm hart toedraagt. Met dit verschil dat Juliana alle gevangenen vrij wilde laten en Beatrix alleen de heer De Kroes. Maar goed, het begin is gemaakt…
Koers stond als fraude-officier bekend als een aardig mens, maar binnen het OM was er wel – heb ik wel eens gemerkt – irritatie over zijn loslippigheid richting advocaten en journalisten, die hij ook nog wel eens voorzag van materiaal. Ik kan de persoon Koers echter minder plaatsen in het kader van het aannemen van smeergelden, oplichting en valsheid in geschrifte. Dat past niet bij zijn karakter. We zullen dus zien wat er van het pleidooi van het OM overblijft.